Một máy mới tốn 200 triệu. Nhà cung cấp nói máy sẽ tiết kiệm chi phí, nhưng ban điều hành cần biết: bao lâu mới nhận được lợi ích, số tiền tiết kiệm đã tính đủ chưa, và nếu đơn hàng ít hơn dự kiến thì sao? NPV và IRR giúp chuyển các giả định ấy thành một phép so có thể kiểm tra trước khi quyết định đầu tư.
Chi phí thiết bị cần được đặt cạnh công suất và phần tiền tiết kiệm có thể kiểm chứng.
NPV cho biết giá trị tăng thêm tính tại hôm nay
NPV, hay giá trị hiện tại ròng, là tổng giá trị hiện tại của các dòng tiền tăng thêm, gồm cả khoản đầu tư và các khoản phát sinh sau đó. Tiền thu cuối năm sau được quy đổi về hôm nay bằng một tỷ lệ chiết khấu phù hợp với kỳ và rủi ro của phép tính. Với một khoản thu cuối năm thứ t, giá trị hiện tại bằng khoản thu chia cho (1 + tỷ lệ chiết khấu) mũ t.
Chỉ lấy phần thay đổi do phương án
Nếu chưa mua máy, xưởng vẫn nhận được một lượng đơn nhất định. Phần đó không phải toàn bộ lợi ích của máy mới. Hãy so phương án có máy và không có máy: tiền mua, lắp đặt, tiền thu thêm, nhân công hoặc gia công tiết kiệm được, sửa chữa phát sinh, vốn lưu động tăng, và giá trị thanh lý nếu có. Giả định phải cùng phạm vi để tránh cộng trùng lợi ích.
Đừng lấy lợi nhuận kế toán thay cho dòng tiền
Khoản khấu hao không phải tiền chi mỗi kỳ, còn việc phải nhập thêm vật tư có thể làm tiền đi ngay. Khi làm mô hình thực tế, xác định dòng tiền sau thuế, cách xử lý vốn lưu động và tỷ lệ chiết khấu nhất quán. Nếu đang dùng dòng tiền của cả dự án và tỷ lệ đã phản ánh chi phí vốn, không tự trừ thêm lãi vay một lần nữa trong cùng phép tính.
IRR là tỷ lệ làm NPV bằng 0
IRR, hay tỷ suất hoàn vốn nội bộ, cho biết ở tỷ lệ chiết khấu nào thì tổng giá trị thu và chi quy về hôm nay cân bằng. Với chuỗi dòng tiền thông thường, chi trước rồi thu ròng dương, có thể so IRR với mức yêu cầu để đọc nhanh dự án. IRR không phải mức lợi nhuận thực tế được bảo đảm, và không cho biết dự án tạo thêm bao nhiêu đồng.
Ví dụ: đầu tư 200 triệu để thay máy
Giả sử chi 200 triệu ngay, sau đó thu ròng tăng thêm lần lượt 80, 80 và 90 triệu vào cuối ba năm. Số năm cuối đã gồm giá trị thu hồi giả định. Dùng tỷ lệ chiết khấu 10% một năm để minh họa: NPV = −200 + 80/1,10 + 80/1,10² + 90/1,10³ ≈ 6,46 triệu đồng. IRR xấp xỉ 11,8%. Hai kết quả đều dựa trên cùng dòng tiền giả định; 10% chỉ là tham số minh họa.
Bảng dòng tiền cho thấy NPV đổi dấu khi lợi ích ở hai năm cuối thấp hơn dự kiến.
Khi nào một NPV dương vẫn cần xem lại?
Khoảng an toàn nhỏ so với sai số dự báo
Nếu lợi ích năm hai và ba chỉ còn 65 và 75 triệu, giữ nguyên năm đầu, NPV ở 10% giảm xuống khoảng âm 17,21 triệu. Kịch bản này có thể bắt đầu từ một câu hỏi dễ xác minh: máy phải chạy bao nhiêu ca để có mức tiết kiệm dự kiến? Hãy hỏi người lập lịch sản xuất và đối chiếu với số đơn có khả năng thực hiện.
Hai máy có tỷ suất khác nhau nhưng cùng tranh một khoản vốn
Máy nhỏ có thể đạt IRR cao nhưng tạo thêm ít tiền hơn. Khi phải chọn một trong hai phương án, nên so giá trị tuyệt đối, quy mô, vòng đời, giới hạn vốn và dòng tiền trong từng kịch bản. Với dòng tiền đổi dấu nhiều lần, IRR có thể có nhiều nghiệm hoặc không cho kết quả hữu ích; khi đó xem trực tiếp NPV tại các tỷ lệ có căn cứ.
Kiểm tra thời điểm thu chi trong bảng tính
Ví dụ dùng các mốc cuối năm đều nhau. Với ngày thu chi không đều, cần dùng phương pháp hoặc hàm tính theo ngày và kiểm tra quy ước của bảng tính. Trong hàm NPV cho dòng tiền cuối kỳ, khoản chi tại thời điểm 0 thường được cộng riêng; đưa khoản này vào dãy chiết khấu như dòng cuối kỳ sẽ sai thời điểm.
Thử trên khoản đầu tư doanh nghiệp đang cân nhắc
Ghi rõ phương án cơ sở, thời điểm chi, nguồn xác minh từng lợi ích, kịch bản thấp và thời điểm thiếu tiền lớn nhất. Dùng phiếu thực hành đính kèm để so lại phép tính trước khi trao đổi với kế toán và người vận hành. NPV và IRR giúp đọc hiệu quả dự kiến; lịch thanh toán và khả năng chạy máy cho biết doanh nghiệp có thực hiện được kế hoạch hay không.
Đọc miễn phí: OpenStax, Principles of Finance: phương pháp IRR. Tải phiếu PDF ở phần Tài liệu đính kèm để thực hành với số liệu của doanh nghiệp.
Đọc tiếp: Giá trị thời gian của tiền: hiểu PV, FV và cách so sánh các dòng tiền.
Doanh nghiệp đang cần ưu tiên điều gì về vốn, kinh doanh và quản trị? Bắt đầu với khảo sát doanh nghiệp miễn phí của SMEMONEY để hệ thống lại tình hình và xác định việc cần xử lý trước.