Quán bán nhiều hơn, nhưng cuối tháng chủ quán thấy phần lãi giữ lại giảm. Trước khi tăng giá hoặc cắt chi phí, hãy nhìn hai chỉ số: biên lợi nhuận gộp cho biết còn bao nhiêu sau giá vốn, còn biên lợi nhuận ròng cho biết còn bao nhiêu sau toàn bộ chi phí. Khoảng cách giữa hai biên giúp tìm đúng tầng cần kiểm tra.

Sổ giá vốn của từng món giúp chủ quán tìm lý do doanh thu tăng mà biên gộp giảm.

Biên lợi nhuận gộp và ròng tính thế nào?

Biên gộp: mỗi đồng bán hàng để lại bao nhiêu sau giá vốn?

Lợi nhuận gộp bằng doanh thu thuần trừ giá vốn hàng bán. Lấy lợi nhuận gộp chia doanh thu thuần rồi nhân 100% để ra biên gộp. Nếu có trả hàng, chiết khấu hoặc giảm giá, phải dùng doanh thu sau các khoản giảm trừ theo cách ghi nhận phù hợp, thay vì chỉ lấy giá niêm yết nhân sản lượng.

Biên ròng: mỗi đồng doanh thu để lại bao nhiêu lợi nhuận sau thuế?

Lấy lợi nhuận sau thuế chia doanh thu thuần rồi nhân 100%. Chỉ số chịu tác động của giá vốn, chi phí bán hàng, quản lý, tài chính, thuế và khoản thu chi khác. Một khoản bất thường có thể làm biên ròng biến động dù hoạt động bán hàng không đổi. Khi giải thích cho người khác, hãy nói rõ mình đang dùng biên ròng theo báo cáo hay chỉ số nội bộ đã điều chỉnh.

Biên gộp không phải tỷ lệ cộng lãi trên giá vốn

Một món có giá vốn 60.000 đồng và bán thực nhận 100.000 đồng. Lợi nhuận gộp là 40.000 đồng, biên gộp 40%. Tỷ lệ cộng trên giá vốn lại là 40.000 chia 60.000, khoảng 66,7%. Hai phép tính dùng mẫu số khác nhau. Nhầm hai tỷ lệ này có thể khiến người đặt giá áp sai mức mong muốn.

Một ví dụ đọc hai tháng kinh doanh

Giả sử tháng một doanh thu thuần 380 triệu, giá vốn 228 triệu. Lợi nhuận gộp là 152 triệu, biên gộp 40%. Sau 96 triệu chi phí vận hành, 8 triệu chi phí tài chính và 8 triệu thuế minh họa, lợi nhuận sau thuế là 40 triệu. Biên ròng khoảng 10,53%.

Tháng hai doanh thu thuần tăng lên 420 triệu, nhưng lợi nhuận gộp chỉ còn 147 triệu, tức 35%. Sau 105 triệu chi phí vận hành, 8 triệu chi phí tài chính và 7 triệu thuế minh họa, lãi ròng còn 27 triệu, tương đương 6,43%. Số liệu giả định dùng để đọc mối liên hệ; các khoản thuế không phải mức thuế áp dụng cho doanh nghiệp cụ thể.

Hai kỳ doanh thu tăng từ 380 lên 420 triệu nhưng biên gộp giảm từ 40% xuống 35%.

Tìm nguyên nhân theo tầng thay vì cắt đồng loạt

Nếu biên gộp giảm, mở bảng theo từng nhóm hàng

Tách giá thực nhận, giá vốn và số lượng. Ví dụ, quán có thể bán nhiều combo hơn nhưng tỷ trọng đồ uống biên cao giảm. Một khả năng khác là giá nguyên liệu tăng hoặc hao hụt vượt định mức. Với mỗi khả năng, ghi chỉ số cần đối chiếu: giá mua theo lô, định lượng thực tế, tỷ lệ hủy và phần giảm giá trên đơn. Đừng kết luận từ tổng doanh thu.

Nếu biên gộp ổn mà biên ròng giảm, xem phần sau giá vốn

Chi phí kênh giao hàng, thuê thêm ca làm, quảng cáo hoặc lãi vay có thể tăng. Có khoản phục vụ tăng trưởng dài hạn, có khoản do vận hành kém. Tách khoản một lần khỏi khoản lặp lại, rồi xác định ai có thể thay đổi từng khoản. Việc cắt quảng cáo sẽ không xử lý được sai lệch định lượng trong bếp; tăng giá cũng không tự loại được chi phí giao sai.

Đọc cả số tiền và tỷ lệ

Biên giảm nhưng lợi nhuận tuyệt đối tăng là tình huống khác với ví dụ trên. Khi so hai phương án, hãy đọc thêm số tiền lãi, công suất, vốn phải ứng và tốc độ thu tiền. Biên tốt chưa nói số tiền đã về tài khoản; số liệu kinh doanh và lịch tiền cần được xem cùng nhau trước khi quyết định.

Tự kiểm tra một nhóm sản phẩm

Lấy hai kỳ cùng phạm vi, thống nhất cách phân bổ và cách tính doanh thu. Tính biên gộp, biên ròng; đánh dấu nhóm biến động lớn nhất và chọn một nguyên nhân để xác minh bằng chứng từ hoặc số lượng thực tế. Phiếu PDF có sẵn ví dụ và chỗ ghi dữ liệu thiếu, để buổi họp kết thúc bằng việc phải kiểm tra, người phụ trách và ngày trả lời.

Đọc miễn phí: OpenStax, Phân tích báo cáo tài chính. Tải phiếu PDF ở phần Tài liệu đính kèm để thực hành với số liệu của doanh nghiệp.

Đọc tiếp: Doanh thu tăng nhưng lợi nhuận giảm: kiểm tra giá bán, cơ cấu hàng và chi phí.

Doanh nghiệp đang cần ưu tiên điều gì về vốn, kinh doanh và quản trị? Bắt đầu với khảo sát doanh nghiệp miễn phí của SMEMONEY để hệ thống lại tình hình và xác định việc cần xử lý trước.